BEHANDELING VAN DE GEVOLGEN VAN KINDERMISHANDELING

behandeling gevolgen kidermishandeling

Gezondheidsraad: behandeling van de gevolgen van kindermishandeling

Wie individueel hulp zoekt voor de gevolgen van een verleden van misbruik of mishandeling, moet vertrouwen kunnen stellen in de behandelaar. Zonder vertrouwen kan een behandeling niet slagen.

Lees hier het rapport

OORZAKEN HERKENNEN

"Het assessment van volwassenen die in zorg komen en die als kind zijn mishandeld is zo mogelijk nog moeilijker dan van kinderen. In veel gevallen wordt in eerste instantie namelijk de link niet gelegd tussen de problemen waarmee de volwassene zich presenteert en de mishandeling in het verleden.

De gevolgen van kindermishandeling kunnen fysiek en psychisch van aard zijn. Duidelijk is dat de gevolgen ingrijpend kunnen zijn en kunnen persisteren tot in de volwassenheid als er niets aan gedaan wordt. Fysieke gevolgen zijn breuken en littekens, maar ook hersenletsel en een verhoogd risico op chronische aandoeningen, zoals hart- en vaatziekten, astma en obesitas, en psychosomatische aandoeningen, zoals buikpijn en hoofdpijn. Psychische gevolgen variëren van problemen met hechting, angst, depressieve en concentratieproblemen tot gedragsproblemen, persoonlijkheidsstoornissen, complexe PTSS en dissociatieve stoornissen.

De gevolgen van kindermishandeling kunnen invaliderend zijn en berokkenen het slachtoffer en de samenleving substantiële economische schade.

Uit de gesprekken met organisaties van volwassen slachtoffers die als kind zijn mishandeld blijkt een grote behoefte aan het doorbreken van het taboe op het praten over kindermishandeling, met name bij hulpverleners. Belangrijk is dat zij zich gehoord en serieus genomen voelen om wie ze zijn en dat liefdevol gewerkt wordt vanuit hun kracht.

De relatie tussen (een verleden van) mishandeling en de klachten waarmee een slachtoffer zich presenteert wordt lang niet altijd gelegd, wat vaak jarenlange trajecten met misdiagnoses tot gevolg heeft. Sinds de jaren '80 van de vorige eeuw is hier aandacht voor gekomen in verschillende opleidingen en bijscholingen van bijvoorbeeld artsen. Het lijkt echter niet te beklijven: van consequente aandacht voor het onderwerp is geen sprake."

BESCHIKBAARHEID EN CONTINUITEIT VAN ZORG

"Andere belangrijke punten die de organisaties noemen, zijn het gebrek aan continuïteit van hulpverlening door frequente personele wisselingen en het gebrek aan ervaren hulpverleners. Er is behoefte aan een vlot en zorgvuldig assessment, doelgerichte verwijzing en bewezen effectieve behandeling van de gevolgen van kindermishandeling bij kinderen en volwassenen. Tot slot menen de organisaties voor slachtoffers dat in de hulpverlening meer gebruik gemaakt kan worden van de ervaringsdeskundigheid van slachtoffers, bijvoorbeeld in lotgenotencontact als ondersteuning van (andere) therapie.

De commissie voegt hieraan toe dat gezien de ernst van de gevolgen van kindermishandeling het duidelijk moge zijn dat wachtlijsten funest zijn."

PROCES VAN HERSTEL

"Proces van herstel:

  1. veiligheid en stabilisering
  2. verwerken van traumatische herinneringen
  3. re-integratie.

Zolang de persoon in kwestie niet veilig is of zich niet veilig voelt, blijft hij in zijn defensieve, zelfbeschermende strategieën en is er geen ruimte voor vooruitgang. In sommige gevallen is stabilisering het enige enigszins haalbare.

Hoewel er evidence-based behandelingen zijn voor deze patiëntengroepen is in de praktijk de aangewezen behandeling vaak niet beschikbaar.

Voor PTSS is het daarmee wel duidelijk wat de aangewezen behandeling is. Een review dat dit jaar zal verschijnen laat duidelijk superieure resultaten zien van traumagerichte behandelingen bij PTSS ten gevolge van chronische kindertrauma’s boven behandelingen die verwerkingen niet centraal stellen. Soms bestaat de neiging een stoornis (bijvoorbeeld een psychose) te zien als contra-indicatie voor de verwerking van trauma, terwijl dit niet zo hoeft te zijn. Traumaverwerking kan juist helpen bij de behandeling van de 'hoofdstoornis'.

De commissie heeft verder zorgen over het gebrek aan zorgaanbod voor mensen die lijden aan de gevolgen van kindermishandeling, maar van wie de klachten niet duidelijk onder een DSM-IV (hoofd)classificatie vallen. Hoewel een psychotherapeutische op verwerking gerichte behandeling is aangewezen, bestaat de indruk dat veel van deze patiënten geen adequate hulp krijgen. Een ander probleem is dat hulpverleners in de eerste lijn, met name huisartsen, vaak niet weten naar wie ze patiënten kunnen verwijzen.

In alle gesprekken is het probleem naar voren gekomen dat de link tussen de klachten en problemen van slachtoffers en de mishandeling vaak niet of pas heel laat wordt gelegd. Dit heeft zowel betrekking op de slachtoffers zelf als op de hulpverleners."

ERKENNING EN MENSELIJK CONTACT

"Slachtoffers hebben dan ook grote behoefte aan erkenning van wat er is gebeurd en van de sporen die dit nalaat. Het gevoel echt gehoord te worden, is essentieel. Er is grote behoefte aan hulpverleners die kennis van zaken hebben en weten hoe ze met slachtoffers moeten omgaan; niet alleen in klinische zin, maar vooral ook in emotionele zin. Het is van grote waarde dat de hulpverlener betrokkenheid toont, met behoud van zijn professionaliteit, dat het slachtoffer serieus genomen wordt en dat het behandelplan wordt afgestemd op wat het slachtoffer aangeeft. Een hulpverlener moet ook sorry kunnen zeggen, als hij of zij een fout maakt of zijn cliënt onheus bejegent.

Als belangrijk punt werd aangeven dat waar het kinderen betreft, het kind centraal moet staan. Dit wordt nu wel beleden, maar in feite staat het hulpverleningssysteem centraal en niet het kind. Ook werd aangegeven dat men zou moeten behandelen vanuit de krachten en mogelijkheden van het slachtoffer en niet iedereen rigide volgens protocol op dezelfde wijze moet willen behandelen.

LOTGENOTENCONTACT

In alle gesprekken werd het belang van lotgenotencontact onderstreept. Het kan als opstap dienen voor het naar buiten brengen van wat een slachtoffer is overkomen en daarmee een ingang bieden voor behandeling. Daarnaast is lotgenotencontact volgens veel van de gesprekspartners een onmisbaar onderdeel van de behandeling, omdat het de mogelijkheid biedt te reflecteren en ervaringen te delen. Lotgenotencontact is bovendien belangrijk om te leren leven met het verleden en met de eventuele aandoening die daaruit voortgekomen is. Toch wordt er lang niet altijd verwezen naar lotgenoten.

In het verlengde hiervan is aangegeven dat slachtoffers behoefte hebben aan cursussen om te leren leven met hun verleden. Niet alle hulpverlening hoeft van psychiaters te komen. Er wordt bij sommige problemen te snel naar medicatie gegrepen."

DIAGNOSE-BEHANDEL COMBINATIES NIET GESCHIKT

"De relatief nieuwe DBC-systematiek is volgens een aantal gesprekspartners niet geschikt voor de financiering van de behandeling van de gevolgen van kindermishandeling. Diagnostiek is lastig en vaak bestaan verschillende problemen naast elkaar. De behandelingen kunnen langdurig zijn en dienen integraal te zijn, waardoor ze niet binnen de huidige systematiek passen. Zo is bijvoorbeeld op grond van de internationale expert based (ISSTD) richtlijnen voor de behandeling van dissociatieve stoornissen intensieve individuele psychotherapie aangewezen en een doorgaand behandelcontact wenselijk; bij crises kan opname noodzakelijk zijn, waarbij het aangewezen is om het individuele behandelcontact te laten voortbestaan. Sommige gesprekspartners gaven aan dat hulpverleners soms als te jong worden ervaren, te weinig levenservaring hebben om als hulpverlener in bijvoorbeeld een gezin met veel problemen geloofwaardig te kunnen optreden.

Voor de dissociatieve stoornissen wordt door verschillende gesprekspartners aangegeven dat huns inziens meer gebruik kan worden gemaakt van ervaringskennis van slachtoffers voor de ontwikkeling van nieuwe behandelmethoden. Bij volwassenen zijn **TF-CBT en EMDR de best onderzochte interventies voor de behandeling van symptomen van PTSS, hoewel de evidence base meer solide zou kunnen. Ook voor volwassenen zij deze interventies niet overal in Nederland beschikbaar en toegankelijk. Voor de behandeling van de complexere stoornissen zoals complexe-PTSS en dissociatieve stoornissen ontbreken nog steeds bewezen effectieve interventies.

De commissie voegt hieraan toe dat gezien de ernst van de gevolgen van kindermishandeling het duidelijk moge zijn dat wachtlijsten funest zijn."

*Gezondheidsraad. Behandeling van de gevolgen van kindermishandeling.
Den Haag: Gezondheidsraad, 2011; publicatienr. 2011/11.
**TF-CBT Trauma focused cognitive behavioural therapy